บัวมีกี่ชนิดและชนิดที่เป็นสายพันธุ์ของประเทศไทยมีกี่ชนิดและอะไรบ้าง?
บัว เป็นพืชที่มนุษย์รู้จักนำมาใช้ประโยชน์มานานกว่า 4,000 ปี จากหลักฐานจารึกลงบนแผ่นหินที่ขุดพบในสุสานหลายแห่งในประเทศอียิปต์ และระยะเวลาที่ใกล้เคียงกัน มีการขุดพบหลักฐานคล้ายคลึงกันที่บริเวณริมฝั่งแม่น้ำสินธุ ที่ประเทศปากีสถาน แม้ในประเทศไทยของเราเองยังพบภาพเขียนดอกบัวตามผนังโบสถ์ได้ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ
ปัจจุบันมีการจำแนกบัวออกเป็น 3 สกุล สกุลแรก คือ อุบลชาติ หรือ บัวสาย ชาวอินเดียเรียกว่า โกมุทินี ซึ่งนักวิชาการนิยมเรียกว่า ทรอปิคอล วอเตอร์ ลิลลี่ บัวสกุลนี้มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศเขตร้อน เมื่อนำไปปลูกในเขตอากาศหนาวเย็นจะมีอายุไม่เกินหนึ่งปี หรือตายเมื่อย่างเข้าฤดูหนาว บัวสาย คนไทยรู้จักนำสายบัวหรือก้านดอกมาประกอบอาหารมาช้านาน ไม่ว่าจะใช้รับประทานกับน้ำพริก ผัดน้ำมัน หรือต้มกะทิปลาทูก็นิยมกัน นอกจากนี้ บัวสายยังแบ่งออกได้อีกหลายชนิด เริ่มจาก บัวสาย บัวกินสาย หรือ บัวขม มีหัวหรือเหง้ารูปร่างค่อนข้างกลม ส่วนที่เรียกว่า สายบัวหรือก้านดอกมีขนาดเท่านิ้วก้อยของผู้ใหญ่ มีขน ความยาวของสายบัวจะสั้นหรือยาวขึ้นอยู่กับระดับน้ำในบ่อหรือสระ ใบมีลักษณะกลมมน ท้องใบสีเลือดหมู มีขน ขอบใบเป็นจักแหลมคล้ายใบเลื่อย มีดอกสีขาว กลีบดอกด้านนอกสีอมชมพู ขนาดใหญ่ ปลายกลีบมีทั้งแหลมและทู่ ดอกบานเต็มที่มีขนาดเท่ากับฝ่ามือ บัวขาว เป็นบัวที่มีดอกสีขาวขนาดใหญ่ มีชื่อเรียกอื่นๆ อีก ได้แก่ โกมุท เศวตอุบล และสัตตบุษย์ และ บัวแดง มีดอกขนาดใหญ่สีแดง มีชื่อไพเราะคือ รัตนอุบล และสัตบรรณ บัวทั้ง 3 ชนิด หรือ 3 พันธุ์ ที่กล่าวมา เป็นบัวที่ดอกบานในเวลากลางคืนและจะหุบกลีบหลังเวลาเที่ยงวันของวันถัดไป บัวขาบ เป็นบัวชนิดดอกใหญ่ มีสีม่วง กลิ่นหอม ลักษณะเด่นก็คือดอกบานตลอดทั้งวัน ภาคเหนือเรียก ป้านดำ ในภาษาทางกวีเรียกว่า นิลอุบล นิลุบล และนิโลตบล บัวผัน มีหัวหรือเหง้ากลม ดอกมีขนาดเล็ก ดอกแรกบานมีสีครามอ่อน แล้วเปลี่ยนเป็นสีม่วง และสีชมพูในที่สุด สายบัวนิยมรับประทานสดกับน้ำพริก บัวเผื่อน มีดอกเล็กสีขาวซีด กลีบในมีสีครามจางแทบมองไม่เห็น ดอกไม่มีการเปลี่ยนสีตั้งแต่เริ่มบานจนเหี่ยว เป็นชนิดดอกบานในเวลากลางวัน และ บัวสุธาสิโนบล มีดอกขนาดใหญ่ กลีบดอกสีม่วง ม่วงคราม ฟ้า และน้ำเงิน กลีบนอกด้านหลังมีสีเขียว กลิ่นหอม โคนเกสรสีเหลือง มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแอฟริกาใต้ พระวิมาดา กรมพระสุธาสินีนาถ ในรัชการที่ 5 ทรงนำจากชวาเข้ามาปลูกในประเทศไทย เมื่อปี พ.ศ. 2444 ศาสตราจารย์ กสิน สุวตะพันธุ์ จึงได้ขนานนามบัวพันธุ์นี้ว่า สุธาสิโนบล สกุลที่สอง ปทุมชาติ บัวในสกุลนี้ มีอยู่สองชนิด ชนิดแรกมีถิ่นกำเนิดอยู่ในอเมริกาเหนือ ลักษณะใบและดอกคล้ายกับบัวหลวงไทย จะแตกต่างกันเฉพาะดอกมีสีเหลืองและมีขนาดเล็กกว่า เคยมีผู้นำเข้ามาปลูกในประเทศไทย แต่ต่อมาเลิกราไป เนื่องจากไม่ทนอากาศร้อน ชนิดที่สองคือ บัวหลวง บัวชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ บัวหลวงเป็นพันธุ์ไม้น้ำ ที่มีดอกสวยงาม ทั้งรูปทรงและสีสัน ลักษณะเด่นอยู่ที่มีกลิ่นหอม จึงนิยมใช้บูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์และประกอบพิธีทางศาสนา นอกจากนี้ ส่วนอื่นๆ ยังนำมาใช้ประโยชน์ได้ ไม่ว่าจะเป็นรากหรือเหง้าใช้ปรุงอาหาร ใบใช้ห่อวัสดุเช่นเดียวกับใบตอง กลีบดอกตากแห้งใช้มวนบุหรี่ เกสรใช้เข้าเครื่องสมุนไพร เมล็ดบัวใช้ทำอาหารทั้งหวานและคาว บัวหลวงมีหลายพันธุ์คือ พันธุ์ดอกสีชมพู ออกดอกเป็นพุ่มสวย กลีบสีชมพู มีชื่อเรียกอื่นๆ อีก เช่น ปทุมปัทมา และโกกนุท พันธุ์ดอกสีชมพูดอกเล็ก รูปทรงต้น ใบ และดอก คล้ายกับพันธุ์สีชมพู จะต่างกันที่ขนาดเล็กกว่า พันธุ์นี้นำเข้าจากประเทศจีน จึงเรียกว่า บัวหลวงจีน พันธุ์ดอกสีชมพูซ้อน หรือ สัตตบงกช รูปทรงของดอกมีลักษณะตูม ป้อมกว่าบัวหลวงดอกสีชมพู ขณะดอกบานจะเห็นกลีบดอกขนาดเล็กสีขาวอมชมพูซ้อนสลับสวยงาม ส่วนกลีบอื่นๆ ใกล้กลีบนอกสุด มีลักษณะคล้ายกับกลีบดอกของบัวหลวงสีชมพู บัวพันธุ์นี้เชื่อว่ามีเฉพาะในประเทศไทยและเป็นพันธุ์ที่ไม่ให้เมล็ด พันธุ์ดอกขาว หรือ บุณฑริก ใบและดอกมีลักษณะรูปทรงคล้ายกับพันธุ์ดอกสีชมพู ต่างกันที่ดอกมีสีขาวเท่านั้น และ พันธุ์ดอกขาวซ้อน หรือ สัตตบุษย์ ดอกมีกลิ่นหอมมาก รูปทรงของดอกป้อมคล้ายกับสัตตบงกช
ปัจจุบันมีการจำแนกบัวออกเป็น 3 สกุล สกุลแรก คือ อุบลชาติ หรือ บัวสาย ชาวอินเดียเรียกว่า โกมุทินี ซึ่งนักวิชาการนิยมเรียกว่า ทรอปิคอล วอเตอร์ ลิลลี่ บัวสกุลนี้มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศเขตร้อน เมื่อนำไปปลูกในเขตอากาศหนาวเย็นจะมีอายุไม่เกินหนึ่งปี หรือตายเมื่อย่างเข้าฤดูหนาว บัวสาย คนไทยรู้จักนำสายบัวหรือก้านดอกมาประกอบอาหารมาช้านาน ไม่ว่าจะใช้รับประทานกับน้ำพริก ผัดน้ำมัน หรือต้มกะทิปลาทูก็นิยมกัน นอกจากนี้ บัวสายยังแบ่งออกได้อีกหลายชนิด เริ่มจาก บัวสาย บัวกินสาย หรือ บัวขม มีหัวหรือเหง้ารูปร่างค่อนข้างกลม ส่วนที่เรียกว่า สายบัวหรือก้านดอกมีขนาดเท่านิ้วก้อยของผู้ใหญ่ มีขน ความยาวของสายบัวจะสั้นหรือยาวขึ้นอยู่กับระดับน้ำในบ่อหรือสระ ใบมีลักษณะกลมมน ท้องใบสีเลือดหมู มีขน ขอบใบเป็นจักแหลมคล้ายใบเลื่อย มีดอกสีขาว กลีบดอกด้านนอกสีอมชมพู ขนาดใหญ่ ปลายกลีบมีทั้งแหลมและทู่ ดอกบานเต็มที่มีขนาดเท่ากับฝ่ามือ บัวขาว เป็นบัวที่มีดอกสีขาวขนาดใหญ่ มีชื่อเรียกอื่นๆ อีก ได้แก่ โกมุท เศวตอุบล และสัตตบุษย์ และ บัวแดง มีดอกขนาดใหญ่สีแดง มีชื่อไพเราะคือ รัตนอุบล และสัตบรรณ บัวทั้ง 3 ชนิด หรือ 3 พันธุ์ ที่กล่าวมา เป็นบัวที่ดอกบานในเวลากลางคืนและจะหุบกลีบหลังเวลาเที่ยงวันของวันถัดไป บัวขาบ เป็นบัวชนิดดอกใหญ่ มีสีม่วง กลิ่นหอม ลักษณะเด่นก็คือดอกบานตลอดทั้งวัน ภาคเหนือเรียก ป้านดำ ในภาษาทางกวีเรียกว่า นิลอุบล นิลุบล และนิโลตบล บัวผัน มีหัวหรือเหง้ากลม ดอกมีขนาดเล็ก ดอกแรกบานมีสีครามอ่อน แล้วเปลี่ยนเป็นสีม่วง และสีชมพูในที่สุด สายบัวนิยมรับประทานสดกับน้ำพริก บัวเผื่อน มีดอกเล็กสีขาวซีด กลีบในมีสีครามจางแทบมองไม่เห็น ดอกไม่มีการเปลี่ยนสีตั้งแต่เริ่มบานจนเหี่ยว เป็นชนิดดอกบานในเวลากลางวัน และ บัวสุธาสิโนบล มีดอกขนาดใหญ่ กลีบดอกสีม่วง ม่วงคราม ฟ้า และน้ำเงิน กลีบนอกด้านหลังมีสีเขียว กลิ่นหอม โคนเกสรสีเหลือง มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแอฟริกาใต้ พระวิมาดา กรมพระสุธาสินีนาถ ในรัชการที่ 5 ทรงนำจากชวาเข้ามาปลูกในประเทศไทย เมื่อปี พ.ศ. 2444 ศาสตราจารย์ กสิน สุวตะพันธุ์ จึงได้ขนานนามบัวพันธุ์นี้ว่า สุธาสิโนบล สกุลที่สอง ปทุมชาติ บัวในสกุลนี้ มีอยู่สองชนิด ชนิดแรกมีถิ่นกำเนิดอยู่ในอเมริกาเหนือ ลักษณะใบและดอกคล้ายกับบัวหลวงไทย จะแตกต่างกันเฉพาะดอกมีสีเหลืองและมีขนาดเล็กกว่า เคยมีผู้นำเข้ามาปลูกในประเทศไทย แต่ต่อมาเลิกราไป เนื่องจากไม่ทนอากาศร้อน ชนิดที่สองคือ บัวหลวง บัวชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ บัวหลวงเป็นพันธุ์ไม้น้ำ ที่มีดอกสวยงาม ทั้งรูปทรงและสีสัน ลักษณะเด่นอยู่ที่มีกลิ่นหอม จึงนิยมใช้บูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์และประกอบพิธีทางศาสนา นอกจากนี้ ส่วนอื่นๆ ยังนำมาใช้ประโยชน์ได้ ไม่ว่าจะเป็นรากหรือเหง้าใช้ปรุงอาหาร ใบใช้ห่อวัสดุเช่นเดียวกับใบตอง กลีบดอกตากแห้งใช้มวนบุหรี่ เกสรใช้เข้าเครื่องสมุนไพร เมล็ดบัวใช้ทำอาหารทั้งหวานและคาว บัวหลวงมีหลายพันธุ์คือ พันธุ์ดอกสีชมพู ออกดอกเป็นพุ่มสวย กลีบสีชมพู มีชื่อเรียกอื่นๆ อีก เช่น ปทุมปัทมา และโกกนุท พันธุ์ดอกสีชมพูดอกเล็ก รูปทรงต้น ใบ และดอก คล้ายกับพันธุ์สีชมพู จะต่างกันที่ขนาดเล็กกว่า พันธุ์นี้นำเข้าจากประเทศจีน จึงเรียกว่า บัวหลวงจีน พันธุ์ดอกสีชมพูซ้อน หรือ สัตตบงกช รูปทรงของดอกมีลักษณะตูม ป้อมกว่าบัวหลวงดอกสีชมพู ขณะดอกบานจะเห็นกลีบดอกขนาดเล็กสีขาวอมชมพูซ้อนสลับสวยงาม ส่วนกลีบอื่นๆ ใกล้กลีบนอกสุด มีลักษณะคล้ายกับกลีบดอกของบัวหลวงสีชมพู บัวพันธุ์นี้เชื่อว่ามีเฉพาะในประเทศไทยและเป็นพันธุ์ที่ไม่ให้เมล็ด พันธุ์ดอกขาว หรือ บุณฑริก ใบและดอกมีลักษณะรูปทรงคล้ายกับพันธุ์ดอกสีชมพู ต่างกันที่ดอกมีสีขาวเท่านั้น และ พันธุ์ดอกขาวซ้อน หรือ สัตตบุษย์ ดอกมีกลิ่นหอมมาก รูปทรงของดอกป้อมคล้ายกับสัตตบงกช